Quy định mới về tiêu chí giáo dục trong xây dựng nông thôn mới

Không chỉ đặt ra các mục tiêu cao hơn về phổ cập giáo dục, Thông tư 42 còn đánh dấu một bước chuyển mình lớn khi chính thức đưa yếu tố "chuyển đổi số" vào tiêu chuẩn bắt buộc đối với các vùng nông thôn.

Phân loại mục tiêu linh hoạt: Thông tư 42 phân chia các xã thành 3 nhóm (Nhóm 1, Nhóm 2, Nhóm 3) để áp dụng các mức chỉ tiêu linh hoạt, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội từng vùng.

Nội dung trọng tâm là hai tiêu chí lớn: Tiêu chí 4.2. Tỷ lệ người theo học các trình độ sau THPT: Yêu cầu tỷ lệ thanh niên 18-22 tuổi tiếp tục học lên trung cấp, cao đẳng, đại học phải đạt 60% đối với xã nhóm 1; 50% với xã nhóm 2 và 40% với xã nhóm 3. Tiêu chí 5.2. Phát triển giáo dục: Tỷ lệ trường học các cấp đạt chuẩn quốc gia được ấn định ở mức rất cao: 90% là nhóm 1, 80% là nhóm 2 và 70% là nhóm 3. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THCS được học tiếp lên bậc cao hơn cũng yêu cầu đạt từ 80% đến 90% tùy từng nhóm xã.

Bên cạnh đó, Bộ GDĐT vẫn siết chặt các tiêu chuẩn mang tính nền tảng bắt buộc 100% các xã phải đạt được, bao gồm: Đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3-5 tuổi; hoàn thành giáo dục bắt buộc hết cấp THCS và đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2.

Đột phá với mô hình "Trung tâm học tập số": Bước tiến mang tính thời đại của Thông tư 42 nằm ở việc yêu cầu các xã phải nâng cấp Trung tâm học tập cộng đồng thành "Trung tâm học tập số". Để đạt tiêu chí này, các trung tâm bắt buộc phải có trang web hoặc nền tảng cung cấp khóa học; sử dụng phần mềm để quản lý, theo dõi người học trực tuyến. Đặc biệt, Bộ lượng hóa rõ chỉ tiêu số hóa: phải có từ 30% đến 70% tài liệu học tập được số hóa và lưu trữ trên nền tảng số; đồng thời hằng năm phải tổ chức từ 10% đến 30% các lớp học theo hình thức kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến.

Đối với cấp Tỉnh/Thành phố, để được công nhận hoàn thành nhiệm vụ nông thôn mới, địa phương phải có ít nhất 80% trường phổ thông đạt chuẩn quốc gia và tỷ lệ người học sau THPT phải đạt từ 50% trở lên.

Ngay sau khi Thông tư 42 được ban hành, các địa phương đã nhanh chóng triển khai. Tại Hưng Yên, ngày 08/6/2026, UBND tỉnh đã ban hành Công văn số 3385/UBND-KGVX giao Sở GDĐT chủ trì, phối hợp với các sở ngành liên quan để tham mưu và tổ chức thực hiện Thông tư này trên toàn tỉnh.

Đáng chú ý, Sở GDĐT Hưng Yên đã chủ động đề xuất những chỉ tiêu giáo dục nông thôn mới khắt khe hơn so với mặt bằng chung. Cụ thể, đối với xã nhóm 1, Hưng Yên đặt mục tiêu 100% trường học các cấp đạt chuẩn quốc gia và tỷ lệ người hoàn thành cấp THPT lên tới trên 95%.

Đặc biệt, để xây dựng "Xã nông thôn mới hiện đại", Hưng Yên yêu cầu phải triển khai đồng bộ nền tảng số, tiện ích số tại hơn 90% cơ sở giáo dục trên địa bàn xã, phát triển giáo dục toàn diện dựa trên ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Với khung pháp lý rõ ràng từ Thông tư 42/2026/TT-BGDĐT cùng sự vào cuộc quyết liệt của các địa phương như Hưng Yên, khoảng cách giáo dục nông thôn từ nay đến năm 2030 sẽ xích lại gần hơn với khu vực đô thị, đặc biệt là về kỹ năng số cho người dân.

Phạm Nhuấn